Bikram joga / hot joga

Bikram joga (od imienia twórcy Bikrama Choudhury'ego) to odmiana gorącej jogi oparta na hatha jodze, praktykowana w mocno nagrzanym pomieszczeniu według niezmiennej sekwencji 26 pozycji i dwóch ćwiczeń oddechowych. Zajęcia trwają zwykle 90 minut, a w pomieszczeniu temperatura sięga 40–41°C przy wilgotności rzędu 40 procent, co według założeń twórcy miało naśladować klimat Indii i rozgrzewać mięśnie. Z uwagi na kontrowersje wokół założyciela część szkół posługuje się dziś nazwami opisowymi, np. „hot joga” albo „26 i 2”.

Przebieg

Sekwencja jest stała i powtarza się na każdych zajęciach. Obejmuje 26 pozycji i dwa ćwiczenia oddechowe (stąd czasem nazwa „26 i 2”), wykonywane zawsze w tej samej kolejności. Nauczyciel prowadzi grupę słownie, według ustalonego scenariusza, sam zwykle nie ćwiczy, ale daje korekty. Gorąco zwiększa potliwość i subiektywne poczucie rozciągliwości, a powtarzalność układu pozwala śledzić własne postępy z zajęć na zajęcia.

Historia

Bikram Choudhury (ur. 1944 w Kalkucie) był uczniem Bishnu Charana Ghosha i to na jego naukach oparł własny układ pozycji. Na początku lat 70. XX w. przeniósł się do Stanów Zjednoczonych i w 1973 r. otworzył w Los Angeles pierwsze studio. Metoda szybko zdobyła popularność, a w szczytowym okresie (około 2006 r.) sieć obejmowała blisko 1650 szkół w co najmniej 40 krajach. Choudhury zbudował wokół siebie wizerunek charyzmatycznego guru celebrytów, prowadził kosztowne szkolenia nauczycielskie i słynął z wystawnego stylu życia.

Kontrowersje wokół założyciela

Wokół Bikrama Choudhury'ego narosły poważne zarzuty, które trwale zaważyły na odbiorze całego stylu. Od 2013 r. kolejne byłe uczennice i współpracowniczki wytoczyły mu pozwy cywilne, oskarżając go o molestowanie i napaść seksualną, a dwie z nich o gwałt. W pozwach opisywano atmosferę kultu wokół jego osoby oraz poniżające zachowania wobec kobiet i mniejszości. Zarzuty gwałtu i napaści seksualnych pochodziły z pozwów cywilnych i nie doprowadziły do wyroku skazującego w sprawie karnej.

W 2016 kalifornijski sąd w procesie wytoczonym przez jego byłą prawniczkę Minakshi Jafę-Bodden uznał, że została ona bezprawnie zwolniona, po tym jak odmówiła zatuszowania sprawy jednej z oskarżających kobiet, i zasądził na jej rzecz 924,5 tys. dolarów odszkodowania oraz 6,4 mln dolarów odszkodowania karnego, łącznie około 7,3 mln. Było to rozstrzygnięcie sprawy pracowniczej dotyczącej bezprawnego zwolnienia, dyskryminacji i działań odwetowych, a nie zarzutów napaści seksualnej. Choudhury wyjechał ze Stanów Zjednoczonych i nie uregulował zasądzonej należności. W 2017 r. kalifornijski sąd wydał cywilny nakaz aresztowania związany z niewykonaniem tego wyroku i niezapłaceniem zasądzonej kwoty. Mimo to Choudhury nadal prowadził szkolenia nauczycielskie poza USA. Jego historię przybliżył między innymi dokument Netflixa z 2019 r. „Bikram: Yogi, Guru, Predator”.

Osobny spór dotyczył praw do samej sekwencji. Od 2011 r. Choudhury próbował objąć ją prawem autorskim, lecz w 2015 Sąd Apelacyjny dla Dziewiątego Okręgu orzekł, że układ pozycji jest ideą lub systemem służącym poprawie zdrowia, a więc nie podlega ochronie prawnoautorskiej (chroniony może być opis w książce, nie sam zestaw ćwiczeń). Dzięki temu inne studia mogą legalnie uczyć tej samej sekwencji, co ułatwiło właścicielom odcięcie się od nazwiska założyciela i przejście na neutralne nazwy.

Co mówią badania

Hot joga bywa odbierana jako wymagająca, ale satysfakcjonująca praktyka. Przegląd systematyczny z 2025 r., obejmujący 43 badania i 942 uczestników (w większości kobiety), wykazał, że pojedyncza sesja podnosi temperaturę ciała i tętno, ale nie zwiększa wydatku energetycznego w porównaniu z jogą nieogrzewaną. Regularna praktyka może wiązać się z pewnymi korzystnymi zmianami, np. w składzie ciała, równowadze i gibkości. Autorzy podkreślają jednak, że twierdzenia, jakoby gorąca joga dawała większe korzyści zdrowotne niż inne style jogi czy zwykły wysiłek, pozostają na razie niepotwierdzone, a część badań ma ograniczenia metodologiczne.