Przeglądaj całość
Pojęcia
Kluczowe terminy holistycznego dobrostanu – wyjaśnione i powiązane z praktykami oraz tradycjami.
AgniAjurwedyjskie pojęcie ognia trawiennego, który odpowiada nie tylko za trawienie i przyswajanie pokarmu, ale też za przetwarzanie wrażeń, doświadczeń i emocji.AmaAjurwedyjskie pojęcie tłumaczone jako niedostatecznie strawione resztki pokarmowe i metaboliczne. Według tej tradycji ama obciąża organizm, osłabia równowagę dosz i wiąże się z zaburzonym trawieniem.AsanaPozycja ciała w jodze. U Patańdżalego trzeci człon ośmiostopniowej ścieżki jogi. W hatha jodze repertuar postaw się poszerzył, a we współczesnej jodze posturalnej asany stały się jej najbardziej rozpoznawalnym elementem.Autonomiczny układ nerwowyCzęść układu nerwowego, która automatycznie reguluje podstawowe funkcje organizmu, m.in. pracę serca, oddech, trawienie, napięcie naczyń i reakcje na stres – głównie przez współdziałanie części współczulnej i przywspółczulnej.BandhyW hatha jodze techniki polegające na świadomym napięciu i zamknięciu określonych obszarów ciała, które mają kierować przepływem prany. Trzy główne to moola, uddiyana i jalandhara, a ich połączenie to maha bandha. W tradycji służą skierowaniu energii do kanału sushumna, a we współczesnej jodze także do stabilizacji i wsparcia asan.CzakryW tradycjach jogi i tantry ośrodki energetyczne ciała subtelnego, w których zbiegają się kanały nadi i gromadzi prana. Najbardziej znany jest układ siedmiu czakr wzdłuż osi ciała.DantianCentrum energetyczne w tradycjach taoistycznych i chińskich systemach pracy z qi, opisywane jako miejsce gromadzenia i przemiany energii życiowej. Dolny dantian, lokalizowany w podbrzuszu, jest głównym punktem skupienia w qigong, tai chi i medytacji.DhatuSiedem podstawowych tkanek ciała w ajurwedzie (sapta dhatu): rasa, rakta, mamsa, meda, asthi, madźdźa i śukra. Powstają kolejno z przetworzonego pokarmu, podtrzymują strukturę i funkcje organizmu, a ich równowaga jest jednym z filarów ajurwedyjskiego rozumienia zdrowia.DinacharyaAjurwedyjska codzienna rutyna, czyli zestaw porannych i wieczornych praktyk dopasowanych do naturalnego rytmu dnia.DoszeTrzy podstawowe energie w ajurwedzie: vata, pitta i kapha. Według tej tradycji opisują one sposób działania ciała i umysłu oraz indywidualne predyspozycje człowieka.DrishtiUstalony punkt skupienia wzroku w jodze, który pomaga zebrać uwagę, ustabilizować pozycję i wyciszyć umysł. Szczególnie znany jest system dziewięciu drishti w szkole Ashtanga Vinyasa.FitoterapiaInaczej ziołolecznictwo, czyli stosowanie roślin leczniczych w profilaktyce oraz wspieraniu leczenia. Stanowi ważną część wielu tradycji medycznych i współczesnego lecznictwa. Skuteczność oraz bezpieczeństwo zależą od konkretnej rośliny, preparatu, dawki i sytuacji zdrowotnej – „naturalne” nie zawsze znaczy bezpieczne.Guny (sattwa, rajas, tamas)Trzy podstawowe jakości natury i umysłu w filozofii sankhji, jodze i ajurwedzie: sattwa (klarowność i harmonia), radżas (aktywność i pobudzenie) oraz tamas (bezwład i ociężałość). Współwystępują i pozostają w dynamicznej równowadze.HandpanWspółczesny melodyczny instrument perkusyjny w kształcie dwóch złączonych stalowych mis, przeznaczony do grania dłońmi. Wydaje ciepłe, długo wybrzmiewające tony i bywa wykorzystywany na koncertach oraz podczas sesji relaksacyjnych i kąpieli dźwiękowych.Hatha jogaNurt jogi oparty na pracy z ciałem i oddechem, obejmujący asany, pranajamę, bandhy i mudry. Termin bywa rozumiany dwojako: historycznie jako system tantryczny prowadzący ku przebudzeniu kundalini i wyzwoleniu, a współcześnie jako joga oparta na asanach, w studiach często oznaczająca łagodniejszy styl praktyki.HipermobilnośćRuchomość stawów wykraczająca poza typowy zakres. U wielu osób jest niegroźną cechą, a bywa nawet atutem, lecz u części wiąże się z bólem, niestabilnością i podatnością na urazy. W postępowaniu kluczowe są siła i kontrola, a nie dalsze zwiększanie zakresu.InterocepcjaZdolność odbierania i interpretowania sygnałów z wnętrza ciała: bicia serca, oddechu, głodu, pragnienia, temperatury czy napięcia w okolicy brzusznej. Obok czucia bodźców zewnętrznych i czucia położenia ciała jest trzecim rodzajem czucia, ważnym dla emocji, regulacji i świadomości siebie.Jing (esencja)W tradycyjnej medycynie chińskiej jing to esencja, subtelna substancja życiowa odpowiadająca za wzrost, rozwój, dojrzewanie, płodność i starzenie się. Razem z qi i shen tworzy Trzy Skarby. Część jing dziedziczy się po rodzicach, część buduje przez całe życie z pożywienia i oddechu, a jej zapas wiąże się z narządem nerek.JogasutryKlasyczny tekst jogi, zbiór około 195 aforyzmów przypisywanych Patańdżalemu, powstały prawdopodobnie między IV a V wiekiem n.e. Definiują jogę jako uspokojenie poruszeń umysłu oraz przedstawiają jej cel i ośmioczłonową ścieżkę praktyki.KonstytucjaPojęcie obecne w różnych tradycjach holistycznych, oznaczające indywidualny wzorzec cech psychofizycznych człowieka. Opisuje jego predyspozycje, skłonności do określonych dolegliwości oraz typowe reakcje organizmu i psychiki. Na tej podstawie formułuje się spersonalizowane zalecenia dotyczące stylu życia, odżywiania i praktyk wspierających dobrostan. Jest to kategoria tradycyjna i interpretacyjna, odmienna od współczesnych pojęć genotypu, fenotypu czy diagnozy medycznej.Kuchnia pięciu przemianWspółczesny sposób komponowania posiłków inspirowany tradycyjną medycyną chińską. Opiera się na teorii pięciu przemian oraz pięciu smaków. Zakłada dobór i przygotowywanie potraw w taki sposób, by wspierać równowagę organizmu, z uwzględnieniem smaku, natury termicznej składników, pory roku i indywidualnej konstytucji.KundaliniW niektórych tradycjach jogi i tantry kundalini to uśpiona energia duchowa, wyobrażana jako wąż zwinięty u podstawy kręgosłupa, w czakrze muladhara. Praktyki jogiczne mają ją przebudzić i poprowadzić kanałem sushumna przez kolejne czakry ku czakrze korony. Intensywne doświadczenia przypisywane jej przebudzeniu bywają dla części osób trudne i wymagają ostrożnego podejścia.MantraŚwięta sylaba, dźwięk, słowo lub fraza, której tradycja indyjska przypisuje szczególną moc duchową i symboliczną. Mantry powtarza się w modlitwie, rytuale oraz medytacji – na głos, szeptem lub w myślach.MarmaW ajurwedzie: punkty witalne rozmieszczone w ciele, opisywane w klasycznych tekstach jako miejsca styku tkanek i ważne ośrodki siły życiowej (prany). Ich łagodna stymulacja stanowi podstawę terapii oraz masażu marma.