Przeglądaj całość
Wszystkie hasła
Pełny indeks encyklopedii – przeglądaj wszystko albo zawęź do jednego typu haseł.
MBCTOśmiotygodniowy program grupowy łączący trening uważności z elementami terapii poznawczej. Powstał przede wszystkim jako sposób zapobiegania nawrotom depresji u osób z nawracającymi epizodami. Jest interwencją kliniczną o dobrze udokumentowanej skuteczności w tym zastosowaniu.MBSRProgram redukcji stresu oparty na uważności, opracowany przez Jona Kabata-Zinna. Łączy regularną praktykę uważności z edukacją o stresie i pracą w grupie.MeridianyW tradycyjnej medycynie chińskiej sieć kanałów, którymi ma krążyć qi i krew, łącząca narządy z powierzchnią ciała. Na ich przebiegu znajdują się punkty akupunkturowe. System obejmuje dwanaście meridianów głównych i osiem nadzwyczajnych.MobilityZdolność do aktywnego i kontrolowanego ruchu w stawie w dostępnym dla danej osoby zakresie, a także trening, który ją rozwija. Pojęcie z obszaru sprawności fizycznej i fizjoterapii, pokrewne, lecz odrębne od praktyk świadomego ruchu.MudraSymboliczny gest lub układ ciała, najczęściej dłoni, obecny w jodze, religiach Indii oraz w klasycznym tańcu indyjskim. Mudry w jodze mają kierować przepływem prany i wspierać skupienie, w ikonografii hinduizmu i buddyzmu wyrażają cechy bóstw, a w tańcu tworzą rozbudowany język znaków.NadiW jodze, tantrze i ajurwedzie subtelne kanały, którymi płynie prana. Trzy najważniejsze to ida, pingala i sushumna. Łączą się w ośrodkach zwanych czakrami i są przedmiotem praktyk oddechowych.Nadi parikshaAjurwedyjska diagnostyka z tętna. Praktyk przykłada trzy palce do tętnicy promieniowej na nadgarstku i, interpretując jakość pulsu, ocenia przewagę dosz (vata, pitta, kapha), konstytucję oraz możliwe zaburzenia równowagi. Nerw błędny i teoria poliwagalnaRola nerwu błędnego w regulacji autonomicznego układu nerwowego oraz koncepcja Stephena Porgesa, według której różne stany pobudzenia, bezpieczeństwa, obrony i wycofania wiążą się z odmiennymi strategiami reakcji organizmu.NeuroplastycznośćZdolność układu nerwowego do trwałych zmian w budowie i działaniu pod wpływem doświadczenia, uczenia się i uszkodzeń. Pojęcie plastyczności neuronalnej wprowadził w 1948 roku polski neurofizjolog Jerzy Konorski.Oddychanie przeponoweSposób oddychania, w którym główną pracę wykonuje przepona, a brzuch delikatnie unosi się na wdechu i opada na wydechu. To naturalny, spokojny i wydajny tor oddechu, którym posługują się małe dzieci, a który u dorosłych często zastępuje płytki oddech piersiowy. Stanowi podstawę większości technik oddechowych.Ojas i tejasDwie z trzech subtelnych esencji ajurwedy. Ojas wiąże się z witalnością, odpornością i siłą (esencja kaphy), a tejas z wewnętrznym żarem, przemianą i jasnością umysłu (esencja pitty). Trzecią esencją jest prana.Okno tolerancjiPojęcie z psychologii kliknicznej i psychoterapii traumy, oznaczające zakres pobudzenia, w którym układ nerwowy elastycznie się reguluje. Poza nim zaczyna się hiperpobudzenie lub hipopobudzenie.Olejki eteryczneLotne, silnie aromatyczne i stężone wyciągi roślinne, będące mieszaniną wielu związków zapachowych. Pozyskuje się je najczęściej przez destylację parową lub wytłaczanie i stosuje głównie w aromaterapii. Ze względu na wysokie stężenie do użycia na skórę wymagają rozcieńczenia w oleju nośnikowym.OmŚwięta sylaba i jedna z najważniejszych mantr hinduizmu, obecna także w innych tradycjach Indii. Jest uznawana za pradźwięk wszechświata i symbol absolutnej rzeczywistości. Jej brzmienie bywa objaśniane jako A-U-M oraz cisza po dźwięku, odnoszone do czterech stanów świadomości.Osiem stopni jogiOśmioczęściowa ścieżka opisana przez Patańdżalego w Jogasutrach: jama, nijama, asana, pranajama, pratjahara, dharana, dhjana i samadhi. Obejmuje zasady etyczne, pracę z ciałem i oddechem oraz praktyki prowadzące do coraz głębszego skupienia i wyzwolenia.PanchakarmaPięć klasycznych zabiegów oczyszczających ajurwedy, które według tradycji usuwają z organizmu nadmiar zaburzonych dosz i amę. Najgłębsza forma ajurwedyjskiej terapii oczyszczającej.Pięć przemianTeoria pięciu przemian (wu xing) opisuje świat i ciało jako sieć dynamicznych faz powiązanych cyklami odżywiania i kontroli, porządkując zależności między narządami, smakami, porami roku i emocjami.Pięć smakówPojęcie pięciu smaków (kwaśny, gorzki, słodki, ostry, słony) w tradycyjnej medycynie chińskiej powiązany z teorią pięciu przemian oraz z układami narządów. Opisuje, jak dany pokarm działa na organizm.Pięć żywiołówPodstawowa rama ajurwedy i filozofii indyjskiej, według której całą rzeczywistość tworzy pięć żywiołów: przestrzeń (eter), powietrze, ogień, woda i ziemia. Z ich kombinacji ajurweda wyprowadza dosze, tkanki i smaki. To model filozoficzno-kosmologiczny.PowięźTkanka łączna tworząca ciągłą, trójwymiarową sieć, która otacza i spaja mięśnie, kości, narządy, nerwy i naczynia. Daje ciału podporę, przenosi siły, umożliwia ślizg tkanek i odgrywa ważną rolę w czuciu głębokim oraz orientacji ciała w przestrzeni.Prakriti i vikritiDwa powiązane pojęcia ajurwedy opisujące konstytucję człowieka: prakriti to wrodzony, względnie stały układ dosz, a vikriti to jego aktualne odchylenie, czyli bieżący stan nierównowagi.PranaJedno z centralnych pojęć filozofii indyjskiej i jogi, oznaczające siłę życiową przenikającą wszechświat i podtrzymującą funkcjonowanie organizmu. Powiązane z oddechem, jest podstawą praktyk pranajamy.QiW tradycyjnej filozofii chińskiej pojęcie oznaczające życiową energię lub dynamiczną siłę przepływającą przez świat i organizm, której harmonijny obieg ma warunkować zdrowie i równowagę.Rasa (6 smaków)Ajurwedyjskie pojęcie smaku oraz sześć podstawowych smaków (słodki, kwaśny, słony, ostry, gorzki, cierpki), na których opiera się ajurwedyjskie podejście do odżywiania. Każdy smak wywodzi się z żywiołów i w określony sposób wpływa na dosze.